Tags: broń lansjerów | chevauleger | kawaleria napoleońska | lanca | lansjer | szwoleżerowie

Opracował Darek Senator

Ustawienie oddziału po wydanej komendzie:
SZWADRON – FORMUJ SZEREGI! (lub: Formuj się!)

(Escadron – pour monter!)

Ugrupowanie: szwadron ustawiony dwoma szeregami.
Kawalerzyści – pieszo z lancami, konie trzymane za uzdy.

Postawa lansjera przed dosiadaniem konia:

Postawę jeźdźca określa „Rozporządzenie tymczasowe na temat ćwiczenia i manewrów kawalerii”, tj.:
Lansjer będzie stał obok i na wysokości głowy swojego konia, trzymając prawą ręką uzdę; cztery palce dłoni zamknięte, kciuk powyżej; w lewej ręce będzie trzymał pionowo lancę na wysokości temblaka, łokieć opierając o drzewce. Okucie lancy powinno być umieszczone w odległości jednego kciuka od małego palca lewej stopy (Pl.2.)

Wsiadanie na koń:

- BACZNOŚĆ! (Garde a vous!))

1. Przesunąć prawą stopę na sześć palców do przodu od wcięcia lewej stopy.

- DO WSIADANIA! (Preparez-vous pour monter!)
(jeden takt i cztery ruchy)

1. Wznieść lancę na ok. dwa palce; zrobić półobrót w prawo na czubku stopy prawej, dołączając lewy obcas (piętę) do szeregu; chwycić następnie lewą ręką pas policzkowy, nie puszczając lancy.
2. Numery: dwa i cztery [w każdym szeregu] odsuwają w tył swoje konie zgodnie z Rozporządzeniem.
3. Puścić cugle; zrobić dwa kroki począwszy od prawej stopy; chwycić następnie lewą ręką wodze końskie bez wypuszczania lancy; zrobić jeden krok w lewo na lewym obcasie, przenosząc prawy do szeregu; przepuścić wodze nad lancą i zostawić prawą rękę na boku.
4. Chwycić dwa wodze ręką lewą i wziąć w tym samym czasie garść włosia końskiego; przesunąć prawą stopę na sześć palców tył lewej; włożyć trzecią część stopy lewej w strzemię, opierając kolano o bark konia; wznosząc się na czubku stopy prawej, rękę prawą umieścić na grzbiecie siodła.

- NA KOŃ! (A cheval!)
(Takt i dwa ruchy)

1. [Wsiadanie] zgodnie z Rozporządzeniem; oprócz tego, chwycić prawą ręką lancę pod wodzami możliwie najniżej.
2. Podnieść lancę prawą ręką do pionu, przenieść ją ponad szyją [konia], opuścić, [dolny] rzemień włożyć na but, nogę w strzemię; dłoń na wysokości temblaka, łokieć ok. 8 palców od drzewca, palce zamknięte i lanca w pozycji pionowej [przyjęcie pozycji jak do komendy: Za – broń!] (Pl. 3.).
[Numery dwa i cztery] z powrotem do szeregu (wg Rozporządzenia).

Komenda do marszu:

- PRZEŁÓŻ LANCE ! (Reposez lance!)
(Takt i dwa ruchy)

1. Opuścić nieco lancę, utrzymać lekko lewą ręką nie puszczając wodzy; włożyć prawe przedramię w temblak; trzymać udo blisko konia, żeby zapobiec wstrząsom.
2. Wypuścić lancę z ręki lewej i przesunąć na tył prawego ramienia w ten sposób, żeby temblak znajdował się trzy palce pod pachą; prawa ręka opada naturalnie (Pl. 4.).

- RÓWNAJ ! [szereg] = wodze.
[Wykonywać] według [ogólnego] Rozporządzenia.

Zsiadanie z koni:

Po wydanej komendzie: SZWADRON – STÓJ!
Ugrupowanie: szwadron stoi dwoma szeregami.


- BACZNOŚĆ – DO ZSIADANIA ! (Garde a vous!......................)
(Takt i trzy ruchy)

1. W pierwszym ruchu, liczby jeden i trzy z pierwszego szeregu przesuwają się o cztery kroki do przodu, a numery dwa i cztery z drugiego szeregu cofają się. W czterech sformowanych szeregach, lansjerzy uwalniają [rzemienie] lancy z butów, wstawią je w tuleje przy strzemionach i zniżają prawe ręce do wysokości kolan; lancę trzyma się zawsze pionowo.
2. W drugim ruchu, wznieść lancę pionowo tak, żeby tylec [lancy] znajdował się w odległości czterech palców poniżej szyi.
3. W trzecim ruchu, przenieść lancę ponad szyją konia; podtrzymując ją ręką lewą, w której pozostanie opadając ukośnie na ziemię, tak, żeby tylec [lancy] znajdował się na 18 palców i trochę z przodu podkowy konia, ostrożnie przenosząc lancę pod wodzami; chwycić ręką lewą garść grzywy bez wypuszczania lancy i wodzy i uwolnić prawą stopę ze strzemienia.

- Z KONI !
(Takt i dwa ruchy)

1. Wznieść się na strzemieniu lewym; przenieść prawe kolano wyciągnięte nad zadem końskim, nie dotykając go, [stopa palcami w dół, ostrogą do góry], przenosząc rękę prawą na łopatkę siodła; zsiąść lekko na ziemię, wyprostować się, dwa sąsiednie obcasy w tej samej linii, puścić grzywę z lewej ręki [pozostać twarzą w kierunku konia].
2. Zrobić zwrot w lewo; dwa kroki do przodu począwszy od stopy lewej; chwycić ręką prawy pas policzkowy, żeby przybrać pozycję lansjera przed wsiadaniem na koń - tak, jak pod nr 1.: [Lansjer stoi obok i na wysokości głowy swojego konia, trzymając prawą ręką uzdę; cztery palce dłoni zamknięte, kciuk powyżej; w lewej ręce będzie trzymał pionowo lancę na wysokości temblaka, łokieć opierając o drzewce. Tylec lancy powinien być umieszczony w odległości jednego kciuka od małego palca lewej stopy].

- ŚCIŚNIJ SZEREGI !
(Takt i jeden ruch)

1. W tej komendzie numery drugi i czwarty odprowadzają konie do szeregu [na poprzednie miejsca trzymając je] prawą ręką, wznosząc lancę w lewej ręce ok. dwa palce ponad ziemią. Numery jeden i trzy wznoszą trochę prawą rękę, żeby uniemożliwić koniom wierzganie.

Komendy do sformowania szwadronu w szeregach pieszych, bez koni
(lansjerzy pozostawiają konie na miejscu):

- W PRAWO! (A gauche!)
(Takt i cztery ruchy)

W pierwszej komendzie przenieść stopę prawą na sześć palców do przodu od wcięcia lewej stopy.
1. Zrobić półobrót w prawo na palcach prawej stopy, przenieść prawą piętę do szeregu nie puszczając pasa policzkowego z prawej ręki; podnieść w tym momencie lancę na dwa palce ponad ziemię i przenieść ją na odległość jednego palucha od małego palca stopy.
2. Opuścić lancę w załamaniu lewego ramienia; przenieść prawą stopę na sześć palców do przodu stopy lewej, zdjąć łańcuszek munsztukowy i rozluźnić nachrapnik; przenieść następnie prawą piętę do szeregu i położyć lewą rękę płasko na prawej piersi.
3. Chwycić lancę lewą ręką na wysokości temblaka.
4. Zrobić zwrot (półobrót) w lewo; opuścić lancę w załamaniu lewego ramienia oprzeć je i ponownie chwycić lancę wyciągając ramię nisko.

- MARSZ ! (Marche !)

Wznieść lancę ok. sześć palców nad ziemię kładąc ją na barku lewym, tylcem trochę w lewo. Reszta wg Rozporządzenia.

Żeby rozpocząć władanie lancą na koniu będzie się komenderować:

- BACZNOŚĆ ! (Garde a vous!)

- W TYŁ – ROZLUŹNIJ SZEREG ! (En arrier – ouvres vos rangs!)

- MARSZ ! (Marche!)

- W PRAWO – RÓWNAJ ! (A droite – alignement!)

- STÓJ ! (Fixe!)

Te ruchy wykonuje się według zasad Rozporządzenia, zachowując dystans sześciu kroków między rzędami. Komenderuje się następnie:

- BACZNOŚĆ! (Garde a vous!)

- PRZEZ PRAWE – ZACHOWAJ ODSTĘP!
(Par la droite – prener vos distanses!)

Na tę komendę, kawalerzyści prawego skrzydła każdego szeregu robią jeden ruch w prawo, w ten sposób, żeby grzbiet ich koni znajdował się na wysokości szyi konia sąsiada.

- MARSZ ! (Marche!)

Po tej komendzie, dwaj pierwsi kawalerzyści wysuwają się do przodu i będą „śledzeni” przez wszystkich pozostałych z ich szeregów, wyłączając dwóch ostatnich, będących na skrzydle przeciwnym, w pozycji wyjściowej. Kawalerzyści w marszu przenoszą wzrok do tyłu w celu zachowania odległości 4 kroków; będą kontrolować człowieka jadącego [w rocie] bezpośrednio z tyłu. Drugi człowiek z szeregu zachowując dystans, będzie wykonywał „czoło, stój”, wyrównując za pierwszym, zostaje na miejscu służąc jako przewodnik. Wszyscy inni kawalerzyści będą wykonywać sukcesywnie ten sam ruch. Komenderuje się następnie:

- W PRAWO – RÓWNAJ ! (A droite – alignement!)

- STÓJ ! (Fixe!)

Władanie lancą

Komenderuję się:

- BACZNOŚĆ ! (Garde a vous!)

- ZA – BROŃ ! (Portez – lance!)
(Takt i dwa ruchy)

1. [Z położenia marszowego] skierować lancę łokciem do przodu, podtrzymując ją lekko ręką lewą i uwolnić prawe ramię z temblaka.
2. Chwycić prawą ręką lancę na wysokości temblaka i ustawić ją pionowo trzymając łokieć w odległości 8 palców od drzewca (ponownie Pl. 3.).

- DO ATAKU – BROŃ ! (Croisez – lance!)
(to samo, co: w przód ! = lance) (en avant – lance!)
(Takt i dwa ruchy)

1. Uwolnić rzemień z buta; zniżyć nieco rękę w celu uchwycenia lancy w punkcie jej ciężkości; tylec dotyka stopy z tyłu strzemienia.
2. [Energicznie] opuścić lancę [grotem] w przód; drzewce pod pachą, łokieć oparty o ciało, palce dobrze zaciśnięte [na drzewcu], paluch wyprostowany i paznokcie na wierzchu (Pl. 5.).

- W PRZÓD - PCHNIJ ! (En avant – pointer!) (wycelować)
(Takt i dwa ruchy)

1. Odciągnąć prawe ramię w tył na całą długość, lancę umieścić ponad prawą piersią, ostrze nieco wzniesione i ciało pochylone do przodu (Pl. 6.).
2. Pchnąć lancą w przód poziomo, wznosząc się lekko w strzemionach, pochylając ciało, odwracając nadgarstek do środka w ten sposób, żeby lanca mogła przylegać do przedramienia i mocno trzymać się między nim i ciałem, przesuwając ją jednocześnie w ręce o 3, 4 palce. Pchnięcie lancy przenosi broń do pozycji wyjściowej, ciało wyprostowane (Pl. 7.).

Ciosy indywidualne (poza szeregiem):

- W TYŁ – W PRAWO! = lance (En arriere a droite! = lance)
(Takt i dwa ruchy)

1. Wznieść grot lancy na wysokość daszka czapki.
2. Zniżyć grot kierując go energicznie do tyłu, tak, żeby drzewce było trzymane pod pachą i żeby tylec był w miejscu, gdzie był grot (Pl. 8.).

- W TYŁ! = lance (En arriere! = lance) (wycelować)
(Takt i dwa ruchy)

1. Wyprostować ramię do przodu skręcając przegub do środka, w ten sposób, żeby lanca była przyklejona do ramienia na całej długości, oczy skierować w kierunku grotu (Il. 9.).
2. Kłóć szpicem energicznie poziomo w tył (Pl. 10); przenieść lancę natychmiast pod pachę i wyprostować głowę.

W PRZÓD ! = lance (En avant! = lance)
(Takt i dwa ruchy)

Ten ruch dokonuję się wg tych samych reguł, co poprzednio: W PRAWO! = lance, w celu przeniesienia broni do pozycji: DO ATAKU – BROŃ!
(Pl. 5.).

MŁYNKIEM ! = W TYŁ W LEWO ! = lance
(Par le moulinet = en arriere a gauche! = lance)
(Takt i dwa ruchy)

1. Trzymać grot z prawej strony lekko wzniesiony; położyć palec wskazujący na górze drzewca, w sposób następujący: drzewce ma być między palcem wskazującym i środkowym (Pl. 11.).
2. Pchnąć grot mocno w lewo uwalniając drzewce spod pachy; odwrócić się z lancą ponad głową między dwoma palcami, wyciągając ramiona (pl. 11); opuścić rękę prawą; umieścić lancę w lewej ręce i trochę poniżej łokcia, w sposób, żeby grot znajdował się w tyle i paznokcie powyżej (na nim); (Pl. 12.). [patrz dalej, komenda: w tył! = lance]

W TYŁ ! = lance En arriere! = lance
(Takt i dwa ruchy)

1. Wyciągnąć prawe ramię do przodu, lanca wciąż przyklejona do ręki lewej, kierując wzrok na grot (Pl. 13.).
2. Pchnąć energicznie lancą w tył, przenieść ją do pozycji w tył na lewo = lance i wyprostować głowę.

W PRZÓD ! = lance En avant! = lance
(Takt i dwa ruchy)

1. Skierować tylec trochę na lewo.
2. Pchnąć szybko tylec w prawo, odwrócić się z lancą w prawej ręce ponad głową, wznosząc ramię; przenieść grot do przodu i umieścić broń w pozycji: do ataku – broń!

Uwaga. Zamiast: W TYŁ W LEWO ! = lance, można komenderować: W TYŁ W PRAWO ! = lance
(Takt i jeden ruch)

Wznieść ramię do przodu; przenieść grot ponad głową konia; opuścić ją natychmiast i umieścić w pozycji: w tył w prawo = lance.
Tak jak objaśniono.
Można tak samo mając w tył w prawo = lance, komenderować:
W TYŁ W LEWO ! = lance En arriere – a gauche = lance
(Takt i jeden ruch )

Wznieść tylec kierując go w tył; przenieść grot ponad głowa konia i umieścić lance w pozycji: W TYŁ W LEWO! = lance.
Tak jak objaśniono.

W LEWO ! = zatrzymać (lub odeprzeć) = W PRAWO ! = pchnij
(Takt dwa ruchy)

1. Wznieść grot ukośnie w prawo.
2. Wykonać energicznie ukośne cięcie lancą skierowaną ukośnie w lewo (Pl. 14.). i kierując ją od góry na dół ponad głową konia (ten ruch może być przypuszczony przeciw piechocie), przywrócić broń do pozycji: DO ATAKU - BROŃ!; skierować następnie grot w prawo i ciąć (wznieść) z boku. (Pl. 15.).

W PRAWO! = osadzić = W LEWO ! = pchnij
(Tak i dwa ruchy)

Ten ruch wynika ze sposobu i środków przeciwnych do poprzednich. Trzeba być starannym, tnąc w lewo i kierując grot przy swoim boku, przy przenoszeniu lancy ponad głową konia.
(Takt i dwa ruchy)

1. Wznieść lancę ukośnie w prawo.
2. Osadzić (odeprzeć) = w lewo i następnie w prawo.
Według wskazanego sposobu, ciąć do przodu i umieścić lancę w pozycji: DO ATAKU – BROŃ!

DOOKOŁA = osadzić = W PRZÓD = pchnij
(Takt i trzy ruchy)

1. Trzymać grot z prawej.
2. Skierować grot mocno poziomo w lewo, uwalniając drzewce spod pachy, w sposób, żeby tuleja była skierowana do przodu; przywrócić lancę szybko do pozycji z pierwszego ruchu i powtórzyć dwa razy to samo.
3. W trzecim ruchu, który należy wykonać wtedy, gdy powyższe ruchy zostaną wykonane, ciąć dokładnie wg opisu pod nr 11.
Można wykonać cięcie, w tym ruchu, w lewo, w prawo i wszędzie gdzie jest potrzeba.

Uwaga. Władanie lancą pieszo wedle zarządzenia wstępnego, jest trochę łatwiejsze od tego na koniu, tak dla wydającego komendy jak dla kawalerzystów; ponieważ można przewidzieć błędy i naprawić je z większą dokładnością. To władanie będzie wykonywane według zasad i komend następujących:
1. Kawalerzyści zachowując odstępy i odległości będą w pozycji postawić = lance, która jest w tym wypadku typowa dla pieszego; lanca w prawej ręce, opada naturalnie i dotyka ramienia, tylec w odległości palucha od małego palca stopy.
2. Podczas komendy podnieść = lance, kawalerzysta chwytając lancę na wysokości temblaka, będzie mieć łokieć przyklejony do drzewca; będzie trzymać stopę lewą na 18 paluchów od stopy prawej w szeregu, podobnie tak, jak na koniu i będzie trzymał dłoń lewą zamkniętą na piersi, jakby trzymał wodze. Zachowa tę pozycję podczas całego ćwiczenia i nie zmieni jej, żeby przybrać tę powyżej, dopóki nie usłyszy komendy postawić = lance.

FLANKIEROWANIE

Gdyby chciało się ćwiczyć lansjerów w rozpraszaniu się w tyralierze dla ochrony czoła regimentu lub szwadronu, jego dowódca będzie uprzedzał jeden z plutonów skrzydeł zgrupowania o wyjściu do przodu. Dowódca wskazanego plutonu, po otrzymaniu rozkazu, robi dziesięć kroków do przodu i komenderuje:

- BACZNOŚĆ ! (Garde a vous!)

- 1-szy PLUTON – TYRALIERĄ ! (1. er peleton – en tiralillrurs!)

- MARSZ ! (Marsche!)

W komendzie: marsz! kawalerzysta z prawej strony pierwszego szeregu przemieszcza się o 60 kroków do przodu; pozostali, tak z pierwszego, jak z drugiego szeregu, będą rozprzestrzeniać się do przodu zbaczając w lewo, w sposób mający na celu całkowite zakrycie czoła oddziału, wtedy, gdy będą docierać do wysokości ich odstępu ), wyrównają stawiając czoło z prawej strony: ci sami będą przestrzegać władania lancą w tyralierze i trzymania pistoletu w prawej ręce, które będą trzymać prostopadle.
Lansjerzy drugiego szeregu będą przechodzić sukcesywnie do pierwszej linii i zajmować miejsce z lewej strony od lansjera pierwszego w szeregu, zachowując ustalony odstęp umożliwiający władanie lancą.
Żeby uniknąć niedogodności pojawiających się czasami podczas komenderowania oddziałem rozproszonym w tyralierze, stosuje się trąbkę dla wyrażenia wszystkich niezbędnych komend.
W przypadku zamiaru wycofania regimentu, należy ogłosić odwrót, na którego sygnał flankierzy będący w pierwszym szeregu zrobią półobrót w lewo i pomaszerują 50 kroków do tyłu, pamiętając o umocowaniu pistoletów do flintpasów, oraz aby [nie zapomnieli] chwycić z tyłu na prawo lance; następnie [na miejscu] zrobią półobrót kawalerzystą w prawo żeby odwrócić się i [ponownie] uchwycą swoje lance w tyralierze oraz pistolety.
Wszyscy flankierzy będący w drugim szeregu zrobią półobrót w lewo żeby stanąć w odległości 50 kroków z tyłu tych, którzy będą już ustawieni i wykonają pozostałe czynności tak samo jak pierwszy szereg. Kiedy zostanie ogłoszona [odpowiednia] komenda, tyralierzy zatrzymują się i przeformują w tej samej linii.
Wszystkie ruchy, o których mowa powyżej będą zastosowane w manewrach pułku i wykonane wg Rozporządzenia; to znaczy, jeśli pułk zawraca w prawo, tyralierzy zawracają w prawo kawalerzystą, i jeśli on robi półobrót w lewo lub plutonami w celu rozprzestrzenienia się z lewego boku, flankierzy wykonują półobrót przez kawalerzystę w lewo, i tak dalej.
Kiedy chce się wykonać powrót flankierów, należy ogłosić zbiórkę, na sygnał której wycofają się i sformują za pododdziałem flankierów, który musi ich zastąpić, lub za regimentem, zajmując swoje miejsce w bitwie.

Uwagi:
1. Kawalerzysta po oddaniu strzału z pistoletu umieszcza lancę pod prawym udem i ponownie załadowuje swój pistolet. Jeśli pluton przemieszcza się do przodu, grot powinien być w powietrzu, a jeśli się cofa, grot winien być na dole.
2. W momencie ataku [obcego szwadronu] na [własną] kawalerię, wszyscy kawalerzyści z pierwszego szeregu powinni być w pozycji: do ataku – broń!. W momencie ataku na piechotę, grot powinien być [opuszczony niżej], blisko guzów od wędzidła. Drugi szereg [dla bezpieczeństwa] ma zawsze lance skierowane na czapki z pierwszego szeregu.
3. We wszystkich przypadkach, gdy wojsko będzie maszerować kłusem, ważne jest wydanie komendy: za broń!, dla uniknięcia wypadków (ponownie Pl. 5.).
4. W każdym przypadku, gdy wojsko cofa się, kawalerzyści z drugiego szeregu winni być w pozycji w tył = w prawo = lance. Na komendę: stój! lub inną, podnosi się lance bez wydawania komendy: za broń!

Położenie lanc w tyralierze:

- TYRALIERĄ ! = lance )
(Takt i dwa ruchy)

1. Uwolnić lancę z buta i włożyć ją do tulei przy strzemieniu.
2. Przenieść lance w lewej ręce nie puszczając wodzy, tak, żeby była w pozycji skośnej, grot do góry w lewo, tylec na dole w prawo; chwycić w tym samym czasie prawą ręką lewy pistolet, mając koniec [lufy] w powietrzu en face prawego oka (Pl. 16.*)).

Kontrola broni )
(Inspection des armes)

Wydaje się komendy:

- BACZNOŚĆ ! (Garde a vous!)

- INSPEKCJA PISTOLETÓW ! (Inspection des pistolets!)
(Takt i dwa ruchy)
30
1. Uwolnić rzemień lancy z buta; przenieść następnie pod prawym udem, wznosząc ją pionowo i umieszczając w sposób, dzięki któremu będzie dotykać o bark lewy (o ramię), podparta o kolano: tylec będzie musiał zatem być blisko palców stopy; wyciągnąć wodze prawą ręką; rozluźnić rzemień troczący [przy siodle] i odsunąć [brzeg] czapraka.
2. Wydobyć [pojedynczo] pistolety z olstrów i prezentować je wg Rozporządzenia (Pl. 17.).
Uwaga: gdy inspekcja pistoletów będzie skończona, [rzemień] lancy zostanie umieszczony na bucie w pozycji: przełóż = lance, bez komend. Tak samo postępuje się, gdy chce się załadować pistolety, lub skontrolować szable.

Pl. 18. – lansjer-eskortant.

Czytaj również:

• Lanca – historia oraz praktyczne użycie w walce
• Walka piechura z kawalerzystą

Ilustracje z eseju o władaniu lancą / Essai sur le maniement de la lance

Share Link: