Niniejsze zestawienie regulaminów i wspomnień z okresu XIX wieku zebrane zostało jako przyczynek do dyskusji "Walka piechura z kawalerzystą". Zapraszamy do zapoznania się i do wymiany poglądów.

Przepis musztry i obrotow dla piechoty francuzkiey wydany w roku 1791.

Tłómaczenie z Francuzkiego. Edycya nowa poprawiona i powiększona przez Inspektora Jeneralnego Broni, cz. IV, Warszawa 1811 s. 203-205:

"837. Aby piechocie odiąć zupełnie bojaźń, którą w niey wzniecić może jazda, wypada, aby officyerowie nieustannie przedkładali żołnierzom.

Sposób pojmowania funkcji lekkich oddziałów w armiach wojen napoleońskich wywodził się z dawnych jeszcze greckich czy perskich wzorców. Lekkie pułki i wydzielone zgrupowania miały nękać nieprzyjaciela niszczac co się da, wysyłać uciążliwe podjazdy gdzie się da i niweczyć spokój oraz porządek na tyłach przeciwnika. Stopniowo krystalizowała się praktyka formowania samodzielnych oddziałów zdolnych do tych dywersyjnych misji.

MAŁA WOYNA czyli OPIS SŁUŻBY LETKICH PUŁKÓWW CZASIE WOYNY, przez P. KAPITANA DE GRAND-MAISON, a przez W. PUŁKOWNIKA DZIEWANOWSKIEGO NA POLSKI JĘZYK PRZETŁOMACZONA w WARSZAWIE. 1812
ROZDZIAŁ XXIII: O żywności lekkich woysk.

Lekkie wojska powinny korzystać z wszelkiej pomocy jaka się nadarzy, a najpierwszą pomoc daje im sama natura zsyłając nocne ciemności. Wszelkie napady, rabunki, zasadzki najlepiej przeprowadzić nocą. Jedną z opisanych w „MAŁEJ WOYNIE” akcji jest nocny napad na obóz lub wieś w której stacjonują nieprzyjaciele.

Piotr Sawiak, Artur Gniado-Tutakiewicz

Strzelanie z broni czarnoprochowej jest już stałym elementem rekonstrukcji bitew epoki napoleońskiej w naszym kraju. Pojawia się coraz więcej oddziałów ubranych w epokowe mundury i posługujących się skałkowymi karabinami. Salwy, walki woltyżerów, tworzenie czworoboków i nabijanie na 12 tempów, do niedawna oglądane tylko na zachodnioeuropejskich polach bitew, zagościło już u nas na dobre. Mało tego. Wydaje się, że tak dobrych szarży kawaleryjskich oraz wykorzystania efektów pirotechniczych mogą nam wszyscy pozazdrościć. Kto był w zeszłym roku w Gdańsku, Pułtusku i Ciechanowie oraz ostatnio pod Olszynką Grochowską wie, że wyglądało to doskonale. W trakcie udziału w rekonstrukcjach nabyliśmy też sporo doświadczenia, którym, przy okazji publikacji dalszego ciągu "Regulaminu Musztry dla Piechoty Wojska Polskiego" z 1810 roku pragniemy się podzielić.

Zamieszczamy tekst instrukcji dla tyralierów Królestwa Polskiego. Książka w oryginale jest dwujęzyczna - rosyjska i polska, prawdopodobnie była zapisem instrukcji dla całej armii carskiej w 1820 roku. Sądzę, że może być jakimś śladem instrukcji jegierskich z czasu Księstwa Warszawskiego i przez to uważam ją za cenny dokument świadczący o rozwoju taktyki lekkiej piechoty.
Oryginalne wydanie zaopatrzone jest również w serię litografii obrazujących sposób wykonania poszczególnych komend przez batalion. Ponadto zawiera tabele z sekwencjami sygnałów w wymaganej regulaminem kolejności.

PODSTĘPY I SPOSOBY LEKKICH PUŁKÓW
według źródeł część 2ga
Lekkie wojska powinny korzystać z wszelkiej pomocy jaka się nadarzy, a najpierwszą pomoc daje im sama natura zsyłając nocne ciemności. Wszelkie napady, rabunki, zasadzki najlepiej przeprowadzić nocą. Jedną z opisanych w „MAŁEJ WOYNIE” akcji jest nocny napad na obóz lub wieś w której stacjonują nieprzyjaciele.

Nauka
STRZELANIA DO TARCZY
Rzeczą iest wielkiey wagi nauczyć żołnierzy, aby celnie strzelali. Dla wydoskonalenia ich w tym nayistotniey potrzebnym przedmiocie używa się nastepuiących sposobów. Dla każdego batalionu ma bydź zrobiona iedna lub więcey tarcz po 5,5 stop wysokości, a 21 calów szerokości, śrzodek tych oznaczony będzie pasem, czyli pręgą szeroką na trzy cale, koloru odbiiaiącego, u góry podobnież pręga ma bydź dana.

CZĘŚĆ I.

1. Pierwsza część szkoły żołnierza ile możności pokazywaną będzie każdemu człowiekowi z osobna, gdyby zaś liczba rekrutów i niedoftatek nauczycieli, do tego przymuszały, można naywięcey dwóch albo trzech ludzi wziąć razem; w tym przypadku postawi się ich w ieden szereg, o krok odstępu bez broni.