[MG]

OdB ARMII WIELKIEGO KSIĘSTWA LITEWSKIEGO
W stosunku wojsk koronnych ad 1794 o ich odpowiedniczce Armii W.X.L wiemy o wiele mniej. Moją propozycją jest uzupełnić tę lukę. To jest moja wiedza dotycząca nowo erygowanych jednostek litewskich:


JEDNOSTKI LINIOWE
Regiment 9 pieszy litewski - ? pieszych
Pułk 8 przedniej straży litewskiej - ? koni

Batalion strzelców Grabińskiego – 500 strzelców
Batalion strzelców Wolana – 400 strzelców
Batalion strzelców ks. K. Sapiehy – 280 strzelców
Pułk konny ks. K. Sapiehy – Sopoćko – 60 koni
Pułk milicji radziwiłłowskiej - ? koni
1 Pułk jazdy żmudzkiej Nagórskiego – 500 koni
2 Pułk jazdy żmudzkiej Poniatowskiego – 176 koni

JEDNOSTKI LINIOWE (?)
Batalion kosynierów Daukszy – 200 pieszych
Pułk konny Schaafa – 311 koni
volonterzy Przeciszewskiego - ? koni

JEDNOSTKI MILICJI TERYTORIALNYCH
Województwo Żmudzkie
powiat szawelski - gen mjr M. Steckiewicz
Batalion milicji pieszej - ? pieszych
volonterzy Steckiewicza - ? koni

powiat teleszewski – gen. mjr A. Woytkiewicz
Batalion milicji pieszej - ? pieszych
vololonterzy konni Żmudzcy - ? koni

powiat rosieński – gen. mjr J. Tyszkiewicz
Batalion strzelców Erdmana – 400 strzelców
Pułk strzelców konnych rosieńskich Ludkiewicza - ? koni
Pułk ułanów Tyszkiewicza - ? koni

Województwo Brasławskie
powiat brasławski – gen. mjr K. Bielikowicz
Batalion milicji pieszej – 500 pieszych
Pułk milicji konnej – 300 koni

powiat upicki - vacat
Batalion milicji pieszej - ? pieszych
Pułk milicji konnej - ? koni

powiat zawilejski – gen. mjr K. Zienkowicz
Batalion milicji pieszej – 500 pieszych
Pułk milicji konnej – 300 koni

Województwo Trockie
powiat trocki – gen. mjr F. de Raess
Batalion milicji kowieńskiej – 692 pieszych
Pułk jazdy kowieńskiej – 400 koni
Pułk strzelców konnych pow. kowieńskiego I. Prozora – 257 koni

powiat preński – gen. mjr N. Midleton
Batalion milicji pieszej - ? pieszych
Pułk jazdy preńskiej - 400 koni

Województwo Mereckie
powiat merecki – gen. mjr ?
Pułk jazdy mereckiej - 150 koni

powiat ejszyski – gen. mjr M. Siedlikowski

Województwo Wileńskie
powiat wileński – gen. mjr T. Korsak
Batalion I milicji pieszej - 700 pieszych
Batalion II milicji pieszej - 700 pieszych
Batalion strzelców Ogińskiego - 480 strzelców
volonterzy konni Gucewicza - ? koni
Pułk strzelców konnych M. Ogińskiego - ? koni

powiat oszmiański – gen. mjr M.K. Kociełł

powiat wiłkomierski – gen. mjr J. Morykoni
Batalion milicji pieszej Komara - 500 pieszych
strzelcy wiłkomirscy - 150 strzelców
Pułk milicji konnej - 300 koni
Pułk volonterów konnych Dąbrowskiego - ? koni

Województwo Grodzieńskie
powiat grodzieński – gen. mjr K. Jelski
Batalion strzelców grodzieńskich M. Trębickiego - 505 strzelców
Batalion strzelców grodzieńskich Sochackiego - 300 strzelców
40 koni
Grupa kawalerii Jelskiego - 1200 koni
47 kosynierów
Pułk jazdy grodzieńskiej A. Kazanowskiego - 352 koni

powiat lidzki – gen. mjr K. Scypion
Batalion strzelców J. Narbutta - ? pieszych
Pułk konny powiatu lidzkiego J. Narbutta - 198 koni

Województwo Brzeskie
powiat brzeski – gen. mjr M. Frankowski (potem M. Paszkowski)
Batalion milicji pieszej brzesko-litewskiej Kuleszy - 432 pieszych
Pułk jazdy brzeskiej - 170 koni
Pułk strzelców konnych brzeskich - 150 koni

powiat kobryński – gen. mjr K. Ruszczyc
strzelcy kobryńscy - 100 strzelców
Pułk milicji konnej kobryńskiej K. Ruszczyca - 300 koni

powiat piński – gen. mjr R. Chrzanowski

Województwo Nowogrodzkie
powiat nowogrodzki – gen. mjr L. Chreptowicz

powiat wołkowyski – gen. mjr ?
Batalion milicji pieszej - ? pieszych
volonterzy konni powiatu wołkowyskiego - 116 koni

powiat słonimski – gen. mjr ?

[codat]

Kilka uzupełnień:

Regiment 9 pieszy litewski był tworzony z kadry wydzielonej z Regimentu 1. litewskiego i kantonistów. Jego dowódcą został major Regimentu 1. Ludwik Bulewski - patent pułkowniczy z 6 września 1794 r..

Generałowie ziemiańscy WXL Nominowani przez Radę Wielkiego Księstwa Litewskiego
woj. trockie - Tadeusz de Raes (nominacja 11.05.1794)
woj. wileńskie -Tadeusz Korsak12.05.1794
pow. oszmiański Kazimierz Kociełł (12.05.1794)
pow. kowieński Ignacy Prozor (12.05.1794)
pow. preński Antoni Pułaski (12.05.1794)
pow. lidzki Karol Scipio- del Campo (14.05.1794)
woj. brzeskie ? Frankowski14.05.1794)
pow. wołkowyski Tadeusz Sieheń(21.05.1794)
pow. rosieński Tadeusz Tyszkiewicz 21.05.1794
pow. grodzieński Konstanty Jelski 21.05.1794
pow. ejszyski ? Siedlikowski 27.05.1794
pow. brasławski Wincenty Bielikowicz (27.05.1794)
Źródło: Gazeta Narodowa Wileńska z maja/czerwca 1794
Pozdrawiam
C.

[MG]

ORDERE de BATALIE ARMII WIELKIEGO KSIĘSTWA LITEWSKIEGO 16.IV-11.VIII.1794
W wyniku różnych przyczyn (m.in. niesubordynacji i partykularnych interesów) zawiązały się trzy dywizje (kolumny) powstańcze. Jedną – główną – tworzyła dywizja Jasińskiego w Wilnie. Drugą w Grodnie dowodził Sapieha. Zaś trzecią w Kownie dowodził Chlewiński. Ten ostatni w wyniku perswazji zrezygnował z własnej ambicji i ta dywizja została rozformowana. W wyniku ruchów wojsk Rosyjskich w Kurlandii podjęto decyzję o stworzeniu dywizji Wawrzeckiego, której zadaniem była obrona Litwy od północy. Ostatnią grupę wojsk stanowiły milicje powiatowe, których zadaniem była obrona własnych powiatów oraz wypełnienie wojskiem przestrzeni WXL.
Kilka uwag o Armii Wielkiego Księstwa Litewskiego. Wydaje mi się, że Gwardia Piesza stworzyła jedno batalionowy regiment, konna zaś wypełniła tylko swoje etaty. Regimenty piesze tworzyły dwa bataliony (po 505 ludzi) oraz zakład. Jedynym znanym wyjątkiem od tej reguły był Regiment 8 o którym wiemy, że posiadał (minimum) kompanię strzelców. Kawaleria Narodowa wypełniła tylko etaty. Z kolei Pułki Straży Przedniej (poza P 5 i 6 SP) rozbudowały się do stanu 4 szwadronowego (8 chorągwi). Wskazują na to raporty. Najprawdopodobniej regiment artylerii został rozbudowany do 8 kompanii. Co się tyczy milicji powiatowych pewnym standardem było tworzenie w każdym powiecie batalionu milicji pieszej, strzelców, milicji konnej, volonterów konnych oraz własnej artylerii (np. powiat kowieński, milicje brzeskie).
Co się zaś tyczy liczebności oddziałów litewskich w raportach podawano tylko stan bojowy jednostki, bez oficerów i koni oficerskich. Warto o tym pamiętać.

DYWIZJA GŁÓWNA WILEŃSKA (Jasińskiego, Wielhorskiego, Chlewińskiego).
Jak wspomniałem wojska skupione wokół Wilna tworzyły główna dywizję. Jej zapleczem był garnizon Wilna z milicją municypalną i zakładami jednostek regularnych oraz jednostki wystawione kosztem prywatnym. Ze względów taktycznych
i niestety politycznych (pomniejszenie wpływów Jasińskiego) dzielono je na mniejsze komendy (kolumny/dywizje). W wyniku znaczenia (udział w decydujących walkach) wymienię dwie takie dywizje/kolumny. Jasińskiego z 26.VI spod Soł oraz Meyena z 11.VII spod Wilna.

Kolumna Jasińskiego 26.VI.1794
Regiment 1 Buławy Wielkiej Litewskiej - 1 batalion ok. 500 ludzi
Regiment 3 Buławy Polnej Litewski – ok. 1010 ludzi
Regiment 7 Pieszy Litewski – ok. 1010 ludzi
Regiment 8 Pieszy Litewski – ok. 1010 ludzi
Batalion strzelców Grabińskiego – 500 strzelców
Brygada I Kawalerii Narodowej
Pułk 1 Przedniej Straży Buławy Wielkiej Litewskiej
Pułk 2 Przedniej Straży Buławy Wielkiej Litewskiej
Razem kawalerii ok. 1500 koni
Artyleria 12 dział polowych (1 armata 12funtowa oraz 11 armat 6funtowych i granatników 8funtowych) oraz 8-12 armat 3funtowych (z tego minimum 6-8 batalionowych).

Kolumna Meyena 11.VII.1794
Regiment 4 Buławy Polnej Litewski – ok. 1010 ludzi (11.VII) (718 ludzi 16.IV, a 611 ludzi 30.IX)
Batalion strzelców Grabińskiego – 500 strzelców (265 – 30.IX)
Brygada II Kawalerii Narodowej – ok. 400 koni (11.VII) (339 koni 16.IV, a 237 koni 30.IX)
Brygada III Kawalerii Narodowej –, ok. 400 koni (11.VII) (330 koni 16.IV, a 354 konie 30.IX)
Batalion milicji kowieńskiej – 692 pieszych
Pułk jazdy kowieńskiej – 400 koni
Artyleria 4-6 dział 3-6funtowych.

DYWIZJA GŁÓWNA WILEŃSKA 8.VIII.1794
Kolumna Grabowskiego pod Gobsztą.
Regiment 7 Pieszy Litewski – ok. 1010 ludzi (1084 ludzi 16.IV)
Batalion milicji kowieńskiej – ok. 300 pieszych (pierwotnie było 692 pieszych)
Pułk 1 Przedniej Straży Buławy Wielkiej Litewskiej – ok. 600 koni (4 szw.) (612 koni 16.IV, ok. 800 koni VI)
Pułk 4 Przedniej Straży Buławy Polnej Litewskie – 200 koni (1szw.)
Pułk jazdy kowieńskiej – ok. 300 koni (pierwotni było 400 koni)
Pułk jazdy preńskiej – ok. 300 koni (pierwotni było 400 koni)
Pułk jazdy mereckiej – 150 koni
Artyleria – 2 armaty 6funtowe, 2 armaty 3funtowe, 1 armata 1,5 funtowa.
Kolumna Frankowskiego pod Nowym Światem.
Regiment 3 Buławy Polnej Litewski – ok. 1010 ludzi (670 ludzi 16.IV)
Regiment 8 Pieszy Litewski – ok. 800-900 ludzi (391 ludzi 30.IX)
Batalion strzelców Trębickiego – 505 strzelców
Pułk 6 Przedniej Straży Litewski – ok. 600 koni (3 szw.) (465 koni 16.IV, 343 koni e 30.IX)
Volonterzy konni powiatu wołkowyskiego - 116 koni
Artyleria – minimum 4 działa w tym 1 armata 6funtowa
Kolumna Meyena pod Lipówką.
Regiment 2 Buławy Wielkiej Litewskiej – ok. 1010 ludzi (670 ludzi 16.IV)
Regiment 4 Buławy Polnej Litewski – ok. 1010 ludzi (718 ludzi 16.IV, a 611 ludzi 30.IX)
Batalion strzelców Grabińskiego – 500 strzelców (265 – 30.IX)
Brygada II Kawalerii Narodowej – ok. 400 koni (339 koni 16.IV, a 237 koni 30.IX)
Brygada III Kawalerii Narodowej –, ok. 400 koni (330 koni 16.IV, a 354 konie 30.IX)
Artyleria -?
Artyleria
Artyleria łącznie pod Wilnem – ok 600 kanonierów oraz 52 działa (1 armata 12funtowa, 22 armaty 6funtowe i granatniki 8funtowe, 17 armat 3funtowych oraz 10 dział kupionych w Kurlandii)
Odwód oraz oddziały na Pohulance, Wilnie oddziały osłonowe.
Regiment 1 Buławy Wielkiej Litewskiej - 1 batalion ok. 500 ludzi
Brygada I Kawalerii Narodowej – ok. 700 koni (4 szw.)
Pułk 2 Przedniej Straży Buławy Wielkiej Litewskiej – ok. 700 (4 szw.) (493 konie 16.IV, 296 koni 30.IX)
Pułk 5 Przedniej Straży Litewskiej – ok. 700 (4 szw.) (532 konie 16.IV, 32130.IX)

Batalion strzelców grodzieńskich Sochackiego - 300 strzelców, 40 koni
Batalion strzelców ks. K. Sapiehy – 280 strzelców
Pułk konny ks. K. Sapiehy płk Sopoćki – 60 koni
Pułk milicji radziwiłłowskiej - ? koni

milicje powiatu trockiego na pozycji osłonowej pod Olkiennikami
Batalion milicji trockiej – 300 pieszych
Pułk jazdy trockiej – 283 koni
milicje powiatu wileńskiego gen. mjr T. Korsaka na Pohulance (?)
2 Bataliony milicji wileńskiej pieszej – 1100-1200 pieszych (1400 VII)
Batalion strzelców Ogińskiego – ok. 150-200 strzelców (480 strzelców VI)
Volonterzy konni Gucewicza – (? Koni)
Pułk strzelców konnych M. Ogińskiego – (? Koni)


DYWIZJA ŻMUDZKO-KURLANDZKA WAWRZECKIEGO.
Dywizję tą tworzyły oddziały regularne, milicje ziemskie, jednostki ochotników oraz pospolite ruszenie. Składała się ona z dwóch komend Wawrzeckiego (na zachodnim pograniczu) i Giedroycia (wschodnia część frontu). Po porażce pod Wilnem wycofana pod Grodno i tam rozwiązana.

Regiment 1 Buławy Wielkiej Litewskiej – 2 batalion ok. 500 ludzi
Regiment 6 Pieszy Litewski – 632 ludzi 16.IV, ok. 1010 ludzi VII
Brygada I Kawalerii Narodowej – 300 koni (2 szw.?)
Pułk 2 Przedniej Straży Buławy Wielkiej Litewskiej – 40 koni
Pułk 1 jazdy żmudzkiej Nagórskiego – 500 koni
Pułk 2 jazdy żmudzkiej Poniatowskiego – 176 koni
Volonterzy żmudzcy Przeciszewskiego – ? koni
Artyleria minimum 1 armata 6funtowa, 1 granatnik 8funtowy, 3 armaty 3funtowe oraz do 23 dział z zakupów i rekwizycji w Kurlandii wraz z minimum 150 kanonierami (wskazuje na to obecność płk Chrzanowskiego i ilość dział)

Dywizję te tworzyły milicje ziemskie
Milicje z Województwa Kowieńskiego
Pułk strzelców konnych i volonterów powiatu kowieńskiego I. Prozora – 257 koni
Milicje z Województwa Żmudzkiego
Powiatu szawelskiego gen mjr M. Steckiewicza - Batalion milicji pieszej (? Pieszych), strzelcy rosieńscy, volonterzy (? Koni)
Powiatu teleszewskiego gen. mjr A. Woytkiewicza - Batalion milicji pieszej (? Pieszych), vololonterzy konni Żmudzcy (? Koni)
Powiatu rosieńskiego gen. mjr J. Tyszkiewicza - Batalion strzelców Erdmana (400 strzelców), Pułk strzelców konnych rosieńskich Ludkiewicza (? Koni), Pułk ułanów Tyszkiewicza (? Koni)
Milicje z Województwa Brasławskiego
Powiatu brasławskiego gen. mjr K. Bielikowicza - Batalion milicji pieszej (500 pieszych), Pułk milicji konnej (300 koni)
Powiatu upickiego vacat gen mjr - Batalion milicji pieszej (? Pieszych), Pułk milicji konnej (? Koni)
Powiatu zawilejskego gen. mjr K. Zienkowicza - Batalion milicji pieszej (500 pieszych), Pułk milicji konnej (300 koni)
Milicje z Województwa Wileńskiego
Powiatu wiłkomierskiego gen. mjr J. Morykoniego - Batalion milicji pieszej Komara (500 pieszych), strzelcy wiłkomirscy (150 strzelców), Pułk milicji konnej (300 koni), Pułk volonterów konnych Dąbrowskiego (? Koni)

Z oddziałów walczących na Żmudzi i w Kurlandii wywodzą się Batalion kosynierów Daukszy (200 pieszych) oraz Pułk konny Schaafa (311 koni). Niestety nic o nich nie wiem poza tym, że były 30.IX. Dlatego zakładam, że są to oddziały powstałe z połączenia resztek milicji i volonterów konnych ze Żmudzi, a nie oryginalnie nowe jednostki.

DYWIZJA GRODZIEŃSKA (Sapiehy, Chlewińskiego, Grabowskiego).
Dywizja ta zawiązała się z oddziałów rozmieszczonych wokół Grodna. Później z rozwiązanej Dywizji Chlewińskiego przydzielono jej Pułk 3 Przedniej Straży Buławy Polnej Litewskiej. Na początku lipca z jej składu wydzielono komendę Frankowskiego, którą wysłano pod Wilno. W jej skład z dywizji weszły Regiment 2 Buławy Wielkiej Litewskiej, 1 szwadron Pułku 4 Przedniej Straży Buławy Polnej Litewskiej, Pułk 6 Przedniej Straży Litewski oraz Volonterzy konni powiatu wołkowyskiego. Reszta oddziałów tworzyła Dywizję Grabowskiego (Chlewiński objął tymczasowo dowództwo wojsk pod Wilnem), która połączyła się z Sierakowskim. Z kolei po rozdzieleniu z Sierakowskim pozostawiono mu część kawalerii i artylerii. Reszta dywizji wyruszyła do sił głównych po porażce pod Wilnem. Dywizja ta została rozformowana po koncentracji i reorganizacji Armii Litewskiej wokół Grodna we wrześniu 1794.

Regiment Gwardii Pieszej Litewski - 510 ludzi 16.IV, ok. 700 ludzi VII, 641 ludzi 21.VIII
Regiment 2 Buławy Wielkiej Litewskiej – 670 ludzi 16.IV, ok. 1010 ludzi VII
Regiment 5 Pieszy Litewski – 712 ludzi 16.IV, ok. 1010 ludzi VII, 992 ludzi 21.VIII
Batalion Strzelców płk Wolana – 400 strzelców
Regiment Gwardii Konnej Litewskiej – 371 koni 16.IV, 296 koni 21.VIII
Pułk 3 Przedniej Straży Buławy Polnej Litewskiej – 522 konie (3 szw.) 16.IV, 781 koni (4 szw.) VII, 502 konie (2,5 szw.) 21.VIII
Pułk 4 Przedniej Straży Buławy Polnej Litewskiej – 596 konie (3szw.) 16.IV, min 703 konie (4 szw.) VII, 202 koni (1 szw.) 21.VII
Pułk 6 Przedniej Straży Litewski – 465 koni 16.IV, ok. 600 koni (3szw.) VII
Pułk konny płk Kazanowskiego – 323 konie
Volonterzy konni powiatu wołkowyskiego - 116 koni
Artyleria – 4 armaty 6funtowe i 6 armat 3funtowych przy 146 kanonierach VII, 4 armaty 6funtowe i 4 armaty 3funtowe przy 111 kanonierach 21.VIII


SAMODZIELNE ODDZIAŁY BRONIĄCE POWIATÓW
O oddziałach osłaniających Litwę od strony Prus nic nie wiemy (ani jej nazwy, ani dowódcy, ani jakie oddziały tam były) poza faktem, iż wysłano tam na rozkaz Wielhorskiego 5 batalionów rekrutów z Grodna. A „coś” musiało powstrzymywać Brunnecka przed wkroczeniem na Litwę. Wiemy też, że Litwini nie obawiali się zagrożenia z jego strony. Wielce prawdopodobnym jest to, iż pośrednio (ze względu na podległość generałów ziemskich powiatów przygranicznych) odpowiedzialnym za ten odcinek był Wawrzecki. Tak więc uważam, że poza jakimiś oddziałami z Dywizji Wawrzeckiego ten odcinek frontu zabezpieczały
Milicje z Województwa Mereckiego
Powiatu mereckiego gen mjr (?)
Milicje z Województwa Grodzieńskiego
Powiatu grodzieńskiego gen mjr K. Jelskiego – 7 batalionów rekrutów pod dowództwem (?) ppłk Gimmela, grodzieńska milicja municypalna
Milicje z Województwa Trockie
Powiatu preńskiego gen. mjr N. Midletona

Ponadto jedynym zadaniem niektórych milicji powiatowych, była obrona własnych powiatów. I tak były nimi
Milicje z Województwa Mereckiego
Powiatu ejszyskiego gen. mjr M. Siedlikowskiego - Batalion milicji pieszej (? Pieszych), Pułk milicji konnej (? Koni)
Milicje z Województwa Grodzieńskiego
Powiatu lidzkiego gen. mjr K. Scypiona - Batalion milicji pieszej J. Narbutta (? Pieszych), strzelcy lidzcy, Pułk konny powiatu lidzkiego J. Narbutta (198 koni)
Milicje z Województwa Wileńskiego
Powiatu oszmiańskiego gen. mjr M.K. Kociełła - Batalion milicji pieszej (? Pieszych), Pułk milicji konnej (? Koni)

O milicjach powiatu pińskiego (gen. mjr R. Chrzanowski) i nowogrodzkiego (gen. mjr L. Chreptowicz), nic nie wiem poza ich dowódcami. Z kolei raczej na pewno nie powstały milicje powiatów wołkowyskiego (poza 116 volonterami konnymi) i słomińskiego. Nie znam nawet ich dowódców, a fakt zajęcia tych powiatów przez Rosjan uniemożliwiał organizację oddziałów powstańczych.

ODDZIAŁY LITEWSKIE PRZY ARMII KORONNEJ.
Od 16.IV do 4.X
Brygada II Petyhorska Kawalerii Narodowej – ok. 600 koni
Kawaleria grodzieńska gen Jelskiego – 1200 koni i 47 kosynierów
Pułk 8 przedniej straży litewskiej - ? koni
Milicje brzeskie i kobryńskie:
Batalion milicji pieszej brzesko-litewskiej Kuleszy - 432 pieszych
Pułk jazdy brzeskiej płk M. Paszkowskiego - 170 koni
Pułk strzelców konnych brzeskich płk M. Paszkowskiego - 150 koni
Strzelcy kobryńscy - 100 strzelców
Pułk milicji konnej kobryńskiej K. Ruszczyca - 300 koni
Od 21.VIII do 4.X – wydzielone z Dywizji Grabowskiego
Pułk 3 Przedniej Straży Buławy Polnej Litewskiej – 243 konie (1,5 szw.)
Pułk 4 Przedniej Straży Buławy Polnej Litewskiej – 301 koni (2 szw.)
Pułk konny płk Kazanowskiego – 323 konie
Artyleria – 2 armaty 3funtowe przy 35 kanonierach

[codat]

Korpus milicji grodzieńskiej gen. mjr. Konstantego Jelskiego dzielił się na trzy "pułkownikostwa": 1. pułkownikostwo - Jan Gimmel, 2. pułkownikostwo - Jerzy Kindsztet i 3. pułkownikostwo - Józef Narwosz.
Pozdrawiam
Codat

[MG]