[Darek]

Czołem!
Wielka Armia Napoleona składała się z ogromej ilości żołnierzy, którzy potrzebowali utrzymywać kontakt z rodzinami.
Mało tego, pomiędzy oddziałami należało przekazywać całe tony informacji, by ten ogromny organizm sprawnie funkcjonował.
Pytanie, jak poradzono sobie z tym problemem?

[Horhe]

Zaczęła powstawać sieć urzędów pocztowych. Oczywiście poczta wojskowa była szybsza od cywilnej.
Zapraszam do Muzeum Historycznego Miasta Gdańska na wystawę "Napoleon i Gdańsk". Mamy kilka ciekawych listów z epoki.

[Paweł Grabowski]

'Osobista poczta pomiędzy armiami a Francją była transportowana przez 'Service Militaire de la Poste', mobilny wydział francuskiej poczty cywilnej ustanowiony przez Zgromadzenie Narodowe w 1792 r., który w następnym roku całkiem się rozwinął. Każdy pułk miał własną skrzynkę pocztową, umieszczoną na zewnątrz kwatery dowóddztwa w koszarach, obozie i na biwaku. Do 1810 r. list kosztował 15 centymów, później 25 centymów. Jeżeli żołnierz nie miał pieniędzy, wciąż mógł wysłać swój list 'na koszt odbiorcy'. Poczta przekazywała również pieniądze za opłatą (w 1812 r.) 5% ich wartości.
Główne Biuro Poczty towarzyszyło Kwaterze Głównej (grand quartier-general): główny dyrektor i główny inspektor oraz około dwudziestu urzędników, sortujący, kurierzy, pocztylioni, kowal i specjalista od siodeł. Mniejsze wydziały były oddelegowane do korpusów i dywizji: w tych ostatnich urzędował dyrektor i ok. pięciu asystentów. Żołnierze mogli mieć styczność bezpośrednio z biurem dywizji (np. kiedy mieli do przekazania pieniadze), ale zwykle pułkowy dowódca taborów przechowywał pocztę.
Poczta z armii była przesyłana podległym punktom 'Poste's "fixed bureau", ustanowionym w jakimś dużym mieście na jej linii komunikacyjnej. Tam była sortowana i przekazywana regularnej poczcie we Francji. Zwykle wojskową pocztę polową ograniczano, więc musiała być wspomagana przez systemy pocztowe alianckich i okupowanych krajów na drodze od Wielkiej Armii do Francji. W konsekwencji doręczanie przesyłek mogło być powolne (dwa tygodnie pomiędzy Tylżą na rosyjskiej granicy a Paryżem), szczególnie gdy żandarmeria przetrzymywała i przeglądała pocztę śledząc objawy niezadowolenia lub defraudacje.
Ważna poczta była dostarczana przez kuriera, jednak większość wlokła się lekkimi wozami prowadzonymi przez pocztylionów w masywnych butach ("churns") z twardej skóry, projektowanych dla ochrony nóg przed końmi lub uderzeniami dyszla. Mundur Poczty był niebieski z białymi (? w oryg. - 'buff') wyłogami do 1809 r. ; później był on zielony z wyłogami szkarłatnymi'

John R. Elting 'Swords Around A Throne' Napoleon's Grande Armee, London 1999. str. 572-573, tłumaczenie moje.

[Darek]

Czołem!
Super dane, dzięki.
A czy miało znaczenie jakim kolorem stemplowano przesyłki?

[Paweł Grabowski]

Tego nie wiem ...

[Darek]

Tak sobie pomyślałem, skoro kolory w armii odgrywały wielką rolę, to podobny system mógł być zastosowany i w Poczcie wojskowej.
Np. kolor czerwony to bardzo pilne, czarny to 'zwyczajny', albo granat to piechota, pieczęć okrągła - sprawy aprowizacji, prostokątna - rozkazy sztabu, czy jakoś tak. Pewnie generalicja, a o marszałkach nie wspominając miała 'swoje' pieczęcie. Cały ten system mógł być bardzo czytelny, pomocny w kierowaniu tak skomplikowaną machiną.
Pozdrowienia.

[Koroniarz]

Równolegle z systemem oficjalnym funkcjonował dość sprawnie system nieoficjalny. Kozietulski, w cytowanym przez Mariana Brandysa liście do swej siostry Klementyny Walickiej pisał:

Cytat:

„Ostróda, 26 lutego 1807 roku. Korzystam z wyjazdu pana Tomasza Łubieńskiego, aby Ci donieść, że wysłałem do Ciebie list przez księcia Lubomirskiego. Ale pan Łubieński, wiozący pocztę pośpieszną, przybędzie wcześniej niż książę. Och, jakże mu zazdroszczę tego szczęścia, oddałbym wszystko, co mam, aby być dzisiaj na jego miejscu. Od pewnego czasu nie ma dnia, aby kogoś z nas nie wysyłano z rozkazami Cesarza także do forpoczt w Poznaniu i w Warszawie; spodziewam się więc, że i na mnie przyjdzie kolej, aby pojechać do Warszawy, szczęśliwy będę wówczas bezgranicznie. Do czasu naszego spotkania może zajść jeszcze dużo zmian. Ciągle przybywają kurierzy z różnych stron i urzędnicy w rozmaitych misjach. Wczoraj przybył tu generał pruski Kleist z poselstwem od samego króla. Patrzył na nas wszystkich bardzo złym okiem, podczas gdy my okazywaliśmy mu wiele uprzejmości przy każdej okazji. Generał Krasiński (Izydor), obecny tu od piętnastu dni, otrzymał komendę nad kawalerią polską, która w straży przedniej liczy tysiąc kilkuset ludzi, a pułkownik Krasiński (Wincenty) według dwóch dukatów. Proszę, aby Mama zechciała odebrać rzeczone 24 dukaty".

Brandys zwraca uwagę "pieczęć na kopercie: nie zwykła — herbowa, lecz mała, owalna, z napisem: „Szczęśliwi, których los nie rozdziela"...("Kozietulski i inni, Iskry, Warszawa 1976, str 97-98). Takie wzmianki nie były unikatowe dla okresu 1806-1807. Chłapowski pisze o podobnych w czasie kampanii Śląskiej w 1813-tym. Taka nieoficjalna metoda komunikacji była wówczas nad wyraz upowszechniona i sięgano po nią często tam, gdzie chciano uniknąć wojskowej czy policyjnej cenzury. Szczególnym przykładem również niemożliwy do przesłania w innych okolicznościach list Chłapowskiego do jego ojca, przekazany za pośrednictwem rosyjskiego oficera, podczas wymiany korespondencji z propozycjami rozejmowymi. To wszakże dotyczyło głównie szlachty, której sieć pantoflowa działała tyle nieregularnie co skutecznie.
Znamienne informacje o poczcie w praktyce niosą też post scripta korespondencji Kozietulskiego do siostry i matki z czasu walki w Hiszpanii (1808 rok):

Cytat:

Dobrze byłoby, gdybyś mogła znaleźć jakiegoś wojskowego, na adres którego mógłbym przesyłać Ci listy, bo porto nie kosztowałoby więcej niż 3 sous... To jest zysk dla żołnierza, a listy dochodzą pewniej

[Ibidem str 164]
oraz w innym

Cytat:

Adresujcie moje listy do Wielkiej Armii w Hiszpanii. Poczta Wojskowa.

Z obu wynika wprost podział na pocztę wojskową (bardziej niezawodną) i cywilną, oraz rozróżnienie w tej pierwszej korespondencji służbowej (tańszej) i pozasłużbowej (ponad 3 sous). [Ibidem str 172]

Pozdrawiam!

[Darek]

Super!
A wiele to było ponad 3 sous?
Jaka była jego moc nabywcza?
Pozdrowienia.