Tags: 1794 | insurekcja | powstanie kościuszkowskie | Warszawa

Piotr M. Zalewski

Mieszkając i żyjąc w Warszawie chodzimy po ulicach które „widziały tak wiele” – to truizm, tak! Każdy kto zna historię tak powie. Powstanie Listopadowe, Obrona 1939, Powstanie Warszawskie… To wydarzenia dobrze znane i przez to bliskie. Ale Warszawa, jej „bruki” widziały o wiele więcej, wybierzmy się w podróż w czasie, zobaczmy jak dobrze znane nam z współczesnych spacerów miejsca wyglądały 216 lat temu w pamiętnych dniach kwietniowych Insurekcji Warszawskiej. Powstanie stolicy przeciw okupacyjnemu garnizonowi Moskiewskiemu jest wyjątkowo dobrze dokumentowane w naszej ikonografii. Szczęśliwie zachowały się obrazy, akwarele i rysunki przedstawiające Warszawę w ostatniej ćwierci XVIII wieku i w dniach rewolucji. Wszyscy znamy widoki Warszawy pędzla Bernarda Belotto zwanego Canaletto, mniej znane są akwarele Zygmunta Vogla (kilka lat temu wydane w formie kalendarza ściennego przez Muzeum Narodowe w Warszawie) przedstawiające Warszawę przed Insurekcją i po już po zajęciu przez Prusaków na których widać ślady walk z kwietnia 1794 roku. Dla naszego „spaceru” w przeszłość szczególnie interesujące są jednak grafiki autorstwa Jana Piotra Norblina de la Gourdaine będące reporterskim zapisem walk w kluczowych punktach miasta.

1.Walki na Krakowskim Przedmieściu w Warszawie 17 kwietnia 1794 r.
Widok od strony Zamku Królewskiego w kierunku Nowego Światu. Na pierwszym planie powstańcy ostrzeliwujący oddziały Rosyjskie próbujące wycofać się z Krakowskiego Przedmieścia w ulicę Królewską. W głębi widoczna rosyjska piechota uwikłana w walkę z nacierającymi żołnierzami 10 Regimentu – „Działyńczykami”. Moskalami (trzy roty I batalionu grenadierów syberyjskich) dowodził gen. Mjr Wasyl Miłaszewicz, gdy został ciężko ranny przekazał dowództwo płk F. Gagarinowi, po śmierci Gagarina komendę objął kpt. Popow. Oddział wycofując się utracił jedną z dwóch armat i dużą ilość ze stanu osobowego.

1a.Widok współczesny tego miejsca. Na miejscu zburzonego w początkach XIX wieku kościoła Dominikanów Obserwantów (w centrum w głębi) widzimy Pałac Staszica a przed nim pomnik Mikołaja Kopernika. Ten odcinek Krakowskiego przedmieścia był ostatnio poddany modnej obecnie „rewitalizacji” polegającej głównie na usunięciu asfaltu z jezdni, zwężeniu ulicy i przekształceniu chodników w deptaki a także, co najgorsze zamazaniu dawnych ciągów komunikacyjnych przez zabudowanie jezdni deptakami bez zaznaczenia dawnych skrzyżowań i połączeń.

2.Walki na Miodowej w Warszawie 18 kwietnia 1794r,
Widok od ul. Senatorskiej w kierunku Miodowej. Na pierwszym planie widzimy powstańców i armatę (wielkość armaty to co najmniej 6ft.) ostrzeliwujących oddziały rosyjskie stojące w poprzek Miodowej pod ambasadą. W głębi na końcu ulicy widać bramę wiodącą na dziedziniec pałacu Rzeczypospolitej (obecny plac Krasińskich). To tu oprócz ludu walczyła warta królewska (Gwardia Piesza Koronna) i ułani królewscy. Walki w tym miejscu były niezwykle ciężkie i trwały przez całe dwa dni Insurekcji. Ogień strzelców „z Ludu” prowadzony z okien pałacu Branickiej i kamienicy Roselera był podobno niezwykle skuteczny, Moskale cofnęli się pod Ambasadę i do budynków po obu stronach ulicy.

2a.To samo miejsce w kwietniu 2010 roku. Cisza i spokój, ta niegdyś ważna arteria miejska prowadząca z południa od dawnego traktu na Poznań (ul. Senatorska ) na północ do ulicy Długiej (łączącej Stare i Nowe Miasto z Arsenałem i dawnym wyjściem przez XVII wieczne wały w kierunku jurydyki Leszno a dalej wsi Wola ) obecnie nawet w godzinach szczytu jest dość pusta. W charakterze tej ulicy zaszła zmiana gdy zburzono większą część zabudowy lewej strony przy okazji budowy Trasy W-Z.

Ilustracje pochodzą z albumu WOJSKO POWSTANIA KOŚCIUSZKOWSKIEGO W OCZACH WSPÓŁCZESNYCH MALARZY autorstwa Leonarda Ratajczaka i Jerzego Teodorczyka, wydanego w Warszawie w 1987 roku przez wydawnictwo MON, grafiki pochodzą ze zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie, Muzeum Narodowego w Krakowie, Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie.

Pocztówka prezentująca Kilińskiego na czele ludu Warszawy pochodzi ze zbiorów własnych autora.

Share Link: