Mal. Robinson
POZYCJA WELLINGTONA.
Wellington, upewniony co do pomocy Prusaków, postanawia przyjąć bitwę na wyżynie Mont St. Jean, stojąc okrakiem na szosie Charleroi—Bruksela.
Armja angielska, w sile ponad 70.000, opierając się z tyłu o las Soignes, zajęła stanowisko zajęła stanowisko na tej wyżynie. Centrum jej znajduje się w Mont St. Jean, na skrzyżowaniu dróg z Charleroi i Nivelles, front poza drogą wiodącą parowem z Braine l’Alleud do Ohain. Poza tem Anglicy obsadzają wysunięte punkty oporu: przed frontem — zamek Hougoumont i folwark la Haye-Sainte, na prawej flance — wieś Braine l’Alleud, na lewej — folwarki la Haye i Papelotte.
Zgodnie z taktyką, przyjętą w Hiszpanji, Wellington obsadza grzbiety wzgórz tylko artylerją, osłanianą przez nielicznych tyralierów. Piechota staje w tyle w dwóch linjach, pierwsza — w szyku rozwinie tym, druga — w kolumnach bataljonowych o odstępach na szeroko! szyku rozwiniętego. Z tyłu jazda w odwodzie.
ZARZĄDZENIA NAPOLEONA.
Wojska francuskie biwakowały wokoło Plancenoit i Belle-Alliance. Napoleon nie spał całą noc. Nie wierzy on, by Wellington chciał stoczyć bitwę przed lasem mając jedną jedyną drogę odwrotu. Żywi tylko obawę, aby armja angielska nie wymknęła się, korzystając z ciemności. Jednakże burza w nocy rozmoczyła grunt do tego stopnia, że ani artylerją, ani jazda zupełnie nie były w stanie manewrować. Cesarz musi więc czekać, a słońce nieco osuszy ziemię.
PLAN BITWY NAPOLEONA.
Napoleon, przekonany, że Wellington ma zamiar wymknąć się z wojskiem poprzez las Soignes aby połączyć się z siłami głównemi Bluchera przed Brukselą i tan czekać na armję francuską, chce dokonać próby opanowania nagłem uderzeniem Mont St. Jean i utrzymać ten punkt za wszelką cenę, żeby w ten sposób odciąć Anglikom jedyną linję odwrotu.
Aby tern bardziej ułatwić sobie zadanie, Napoleon chce ograniczyć się do związania prawego skrzydła przeciwnika i zamierza przełamać lewe.
Napoleon rozporządza 70.000 ludzi i artylerją silniejszą niż Anglicy.
Wojska swe szykuje okrakiem na szosie na wysokości Belle- Alliance.
W pierwszej linji — korpus Reille'a na lewo od szosy, na prawo Drouet d'Erlon, obaj wspierani na swych zewnętrznych skrzydłach przez lekką jazdę korpusów.
W drugiej linji — w centrum korpus Lobau, na skrzydłach dywizje jazdy odwodowej.
W tyle, jako odwód główny— gwardja.
O 10-ej armja była rozwinięta w sposób nakazany. W tejże chwili meldunek Grouchy'ego donosi, że 2 kolumny pruskie wyruszyły na Wa vre i maszerują na zachód. Cesarz, jednak nadal jest przekonany, że Blucher maszeruje na północ od lasu Soignes na połączenie z Wellingtonem. Nie przedsiębierze tedy żadnych środków dla ubezpieczenia prawej flanki na wypadek, gdyby wbrew przewidywaniom Prusacy mieli się połączyć z Anglikami pod Mont St. Jean.
Clément-Auguste Andrieux (1829–1880): La bataille de Waterloo. 18 juin 1815 (1852)
PRZEBIEG BITWY.
O 11-ej rano walka rozpoczyna się na lewem skrzydle Francuzów zgodnie z rozkazami Cesarza, który ma zamiar ściągnąć w tę stronę uwagę nieprzyjaciela.
Korpus Reille'a rusza odrazu na zamek w Hougoumont, gdzie wyczerpuje się w daremnych wysiłkach, ponieważ natarcie nie zostało dostatecznie przygotowane przez artylerję, grzęznącą w błocie, gdy artylerja angielska na stanowiskach rozwija swą siłę niszczącą.
Gdy II korpus wyczerpuje się w ten sposób w bezowocnej walce, Napoleon tworzy na froncie I korpusu baterję 80 dział dla przygotowania natarcia głównego. W południe rozpoczyna się gwałtowna kanonada. Nagle Cesarz spostrzega w kierunku Saint-Lambert silną kolumnę, zarządza jej rozpoznanie i stwierdza, że jest to straż przedmą Bulowa, który w 30.000 maszeruje na pole bitwy. Niezwłocznie skierowuje przeciw niej korpus VI (Lobau), który zwraca się frontem nu wschód.
Równocześnie Cesarz wysyła do Grouchy'ego pilny rozkaz zbliżenia i się do pola bitwy. Pomimo, że przez wydzielenie korpusu Lobau został pozbawiony części odwodów, trwa jednak przy swym planie pierwotnym i około g. 13 min. 30 wysyła do Neya, który ma wykonać natarcie, rozkaz ruszenia naprzód. W ten sposób manewr po linjach wewnętrznych zacieśnia się do jednego pola bitwy, z operacyjnego staje się taktycznym.
Wielka baterja, ustawiona na froncie I korpusu, zaprzestaje natychmiast ognia, a Ney rusza na la Haye-Sainte z 4 dywizjami uszykowanymi w schodach od lewego; przytem każda dywizja tworzy kolumnę składającą się z bataljonów w szyku rozwiniętym, bataljon za batalionem w odległości 5 kroków.
Bezbronne w tym szyku zbyt gęstym i sztywnym, oddziały Neya zostają zdziesiątkowane ogniem piechoty, zrąbane szablami jazdy angieIskiej. Natarcie, przygotowane niedostatecznie przez artylerję i nie wspierane, gdyż baterje nie są w rozmiękłym terenie dość ruchliwe, zawodzi w zupełności, Ney musi się cofnąć.
Zaczynając pojmować grozę położenia, Napoleon nie chce angażować się dalej przeciw Wellingtonowi, zanim nie odparuje natarcia flankowego Prusaków i rozkazuje Neyowi zdobyć las Haye-Sainte, lecznie wysuwać się zbytnio naprzód.
Ney porządkuje swe kolumny i ponownem uderzeniem zdobywa wieś , lecz porwany zapałem, zamiast poprzestać na tern, chce stanąć za jednym zamachem na skraju wyżyny, gdzie zdaje się dostrzegać lukę w linji angielskiej; żąda więc posiłków. Napoleon, który już młodą gwardję rzucił na pomoc VI korpusowi w kierunku tarcia Prusaków, może dać Neyowi tylko kirasjerów Milhaudai; pociągają oni za sobą lekką jazdę gwardji, szerząc zamęt w Wellingtona.
Cesarz, pomimo, że uważa natarcie to za przedwczesne, sądzi jednak, że nie pozostaje już nic innego, jak nadać mu znaczenie rozstrzygające. Popiera je więc kirasjerami Kellermanna, którzy pociągają za sobą do natarcia ciężką jazdę gwardji, mającą stanowi odwód.
Ta lawina 10.000 jazdy wyborowej przełamuje pierwszą linję angielską, lecz nie może przełamać drugiej, a wyczerpana w bezskutecznych wysiłkach, odpływa zpowrotem z olbrzymiemi stratami.
Tymczasem położenie na prawem skrzydle pogarsza sie gwałtowna walka toczy się już od g. 18 wkoło Plancenoit. Jedyny odwód, jaki Cesarzowi pozostał — stara gwardja, rozstrzyga zycięsko walkę o Plancenoit. Bulow jest pobity. Napoleon chce rzucić gwardję na pomoc Neyowi, by dobić Wellingtona, gdy naraz drugi korpus pruski (Pirch) wychodzi z St. Lambert. Na spotkanie rzuca Napoleon część starej gwardji, a z resztą sił próbuje ostatniego wysiłku na Mont St. Jean.
Wellington jednak, mimo wielkich strat i częściowego załamania się wojska (Holendrzy i Hannowerczycy) trwa w zaciętym oporze, a niebawem trzeci korpus pruski (Ziethen), nadciąga przez Ohain. Wyczerpana natarciami i zdemoralizowana flankowem uderzeniem Prusaków armja francuska rozprzęga się. Wówczas przeciwnik przechodzi do ogólnego natarcia. Następuje ogólna ucieczka Francuzów w straszliwym nieładzie w kierunku Genappe. Jedynie część gwardji, sformowana w czworoboki, stawia opór i daje się wyciąć odpowiadając na wezwania Anglików do poddania się bohatersko i jędrnie słowem generała Cambronne, które legenda ujęła w zdanie: „gwardja umiera, lecz nie poddaje się".
Niedobitki armji cofają się na Charleroi. Francuzi stracili 25.000 sprzymierzeni 20.000. Ale cała artylerją dostała się w ręce pi ze, I nika, a pościg doprowadził do rozkładu wojska.
"Poranek po bitwie", John Heaviside Clarke (1771 - 1863)
RUCH GROUCHYEGO.
Gdy los Cesarza rozstrzygał pod Waterloo Grouchy, wyszedłszy z Gembloux późnym rankiem skierował się na Wavre, opóźniony dzięki niepogodzie i nieudolnym zarządzeniom w czasie marszu. Słysząc działa Napoleona, Gerard radzi mu zwrócić się na Mont Saint Jean, lecz Grouchy woli stosować się ściśle do rozkazów Cesarza i maszeruje na Wavre; zresztą prawdopodobnie nie zdołałby na czas nadejść na pole bitwy. Pod Wavre napotyka korpus Thielmanna, któremu udaje się związać francuzów, gdy tymczasem reszta armji pruskiej przesuwa się na Mont Saint Jean. 19-go na wiadomość o wyniku bitwy pod Waterloo Grouchy cofa się na Namur, a stamtąd przez Laon do Paryża.
KONIEC KAMPANJI.
Napoleon wraca do Paryża, gdzie lzby zmuszają go do abdykacji (22 czerwca). Sprzymierzeni maszerują na Paryż, w którym gromadzą się resztki armji francuskiej (100.000) pod rozkazami Davouta.
3 lipca Paryż kapituluje, a armja francuska cofa się za Loarę. Zagrożony wydaniem w ręce nieprzyjaciela, Napoleon udaje się do Rochefort, tam wsiada na statek angielski i wywieziony zostaje na wygnanie na wyspę św. Heleny. Na tej wyspie 5-go maja 1821 r. Napoleon umiera.
W czasie wygnania powstały jego pisma i dyktaty, na których podłożu wyrosła legenda napoleońska.
Francja pozostała na łasce Św. Przymierza. Drugi traktat paryski zamknął ją ostatecznie w granicach z r. 1790, nakładając znaczne odszkodowania wojenne i narzucając klęskę długiej okupacji częściowej przez wojska obce.
Marian Kukiel
Na podstawie: "Wojny Napoleońskie", Warszawa 1927, Główna Księgarnia Wojskowa, str 281-285.
Informacja o rekonstrukcji w roku 2010 na forum Arsenału.
Informacja dla widzów na stronie http://1815.be/
Czytaj również
- o wybranych rekonstrukcjach lat minionych:
Waterloo 2009
Waterloo 2008
o historii szwoleżerów gwardii
Ostatnia bitwa Larreya
Człowiek, któremu mogłem zaufać
oraz
Waterloo i wioska lwa
Administracyjne boje wokół wioski lwa
Zieloni przeciw bermycom
obejrzyj zdjęcia z rekonstrukcji w naszej Cyfrowej galerii i odwiedź nas:
|
Share Link: 
