Po bitwie pod Somosierrą Horacego Verneta

Są bitwy, które przechodzą do historii odciskając piętno na dziejach wojen i kampanii, stając się z biegiem czasu legendą. Niewątpliwie należy do nich szarża Pierwszego Pułku Szwoleżerów Gwardii Cesarskiej pod Somosierra 30 listopada 1808 roku.

Zwycięstwo na oczach Cesarza okryło chwałą pułk, zaś uczestnicy brawurowego ataku przeszli na trwałe do historii wojskowości. Dla nas ta bitwa miała dodatkowy wymiar, bowiem było to pierwsze tak spektakularne zwycięstwo Polaków po utracie Niepodległości w wyniku rozbiorów Rzeczypospolitej.

Na ziemiach polskich, po upadku Napoleona i przegranych powstaniach legenda bitwy pod Somosierra, opowiadana we dworach przez uczestników szarży, bądź czytana przy świecach z nielicznych wydanych pamiętników, miała istotny wpływ na kształtowanie narodowych tradycji w czasach gdy Polski nie było na mapach Europy. Godnym podkreślenia niech będzie, że pamiątki po uczestnikach wojen napoleońskich stały się niemalże narodowymi relikwiami - emanowała z nich wolność i pragnienie odzyskania Niepodległości.

Musimy badając obraz bitwy oddzielić prawdę od legendy, fakty od błędnych interpretacji, często zamierzonych przez autorów celem dodania zasług.

Jerzy Lubomski

I Régiment de cheveau-légers (Polonais) de la Garde Impériale - Pułk Lekkokonnych Gwardii Cesarskiej, jedyna jednostka tego okresu nosząca Polskę w nazwie, powstał w związku z wjazdem Napoleona do Warszawy w 1807. Eskortą  Cesarza była gwardia honorowa złożona z miejscowej szlachty. Ich lojalność oraz postępowanie wywarło na niego taki wpływ, że postanowił utworzyć pułk jazdy i włączyć w skład Gwardii. Pułk składał się z czterech szwadronów oraz sztabu i liczył łącznie 968 ludzi.

Kandydatami mogli być posiadacze ziemscy lub ich synowie w wieku pomiędzy 18 a 40 rokiem życia i musieli na własny koszt zakupić konia, mundur i oporządzenie wg ustalonego wzoru.

Regiment kwaterował w zamku Chantilly niedaleko Paryża, lecz przez większość czasu przebywał w Hiszpanii oraz całej Europie, tam gdzie był Cesarz.

To w czasie pobytu w Hiszpanii Pułk został oficjalnie włączony w poczet Starej Gwardii po wspaniałej szarży w wąwozie Somosierra w wigilię rocznicy bitwy pod Austerlitz.

Utworzony w Warszawie odezwą Rady Administracyjnej warszawskiej z d. 19.11.1807 i dekretem cesarskim 6.IV.1807, należał do starej gwardji cesarskiej.
Dowódca: płk Krasiński Wincenty 7.IV.1807, gen. bryg. 16.XII 1811, gen. dyw. 18.XI.1813.

Bitwy i potyczki: Rio Seco 14.VII.1808, Burgos 10.X, Somo Sierra 30.XI, Esslingen 22.V.1809, Wagram 6.VII, Wilno 28.VI.1812, Mochylów 22.VII, Smoleńsk 16.VIII, Mało-Jarosławiec 25.X, Krasnoje 17.XI, nad rz. Berezyną 28.XI, Lutzen 2.V 1813, Bautzen 5.V, Reichenbach 22.V, Gorlice 21.VIII, Drezno 27.VIII,' Peterswalde 16.IX, Lipsk 18, 19.X, Hanau 30.X, Nieder Isigheim 30.X, St. Disier 27.I 1814, Brienne 29.I. La Rothiere 1, 2.II, Champaubert 10, 14.II, Montmirail 11.II, Chateau - Thierry 12.II, Vauchamps 14.II, Villeneuve 14.II, Montereau 18.II, Troyes 24.II, Rocourt 3.III, Braisne 4.III, Bery-au-Bac 5.III, Craone 7.III, Laon. 8.III, Reims 13.III, Fere-Champenoise 28.III, Arcis-sur-Aube 20, 21.III, Vitry 23.III, St. Dizier 26.III, Bourget 29.III, Paryż 30.III, Waterloo 18. VI. 1815.

(Na podstawie: RODOWODY PUŁKÓW POLSKICH I ODDZIAŁÓW RÓWNORZĘDNYCH, Bronisław Gembarzewski, Biblioteka Muzeum Wojska, Warszawa 1925).

Wszystko zaczęło się pod koniec XVIII wieku, tuż nad rzeką Bzurą i nieopodal Sochaczewa. W roku 1789, w jednym z majątków rodziny Skarżyńskich, herbu Bończa, a był to Gawłów albo Żuków1, przyszedł na świat Ambroży Skarżyński, drugi syn Jerzego i Bibiany, Izydory z Lanckorońskich. Dzień urodzin przypadł prawdopodobnie na 4 października, natomiast 7 grudnia tegoż roku, miał miejsce chrzest.

Jesus Martin Sappia
Pułkownik kawalerii
(tłumaczenie nieoficjalne)

4 listopada 1808 roku, przez Tuluzę, wkracza do Hiszpanii Napoleon. Klęska pod Bailen wstrząsnęła Europą i upokorzyła Cesarstwo.
Największe znane w epoce nowożytnej wojsko "grand Armée", odnosi całą serię zwycięstw, poczynając od bitew pod Gamonal i Espinosa de los Monteros w prowincji Burgos, poprzez Tudela w prowincji Nawarra, skończywszy na przeprawie przez Somosierra.
Wobec okupacji Madrytu, osaczenia Anglików na północy i braku jakiegokolwiek wojska w Hiszpanii, Napoleonowi wydawało się, że problem Hiszpanii jest rozwiązany. W tym błędnym przekonaniu opuszcza Półwysep, aby stawić czoła nowej koalicji europejskiej. Ale zostawia za sobą zarodki klęski, którą zakończą się jego podboje.
Być może niektórych zdziwi, że zatytułowałem ten wykład: "Polscy jeźdźcy w Somosierra" zamiast: "Polska kawaleria w bitwie o Somosierra", ale już samo słowo jeździec przywodzi na myśl kawalerię, bo według Almirante, autora Słownika Terminologii Wojskowej,5" słowo jeździec (hiszp.jinete) oznacz lekkiego żołnierza na koniu, uzbrojonego w stylu mauretańskim, z lancą i owalną, skórzaną tarczą. Ojciec Guadix twierdzi, że słowo to pochodzi od arabskiego słowa genet, które oznacza uzbrojonego żołnierza na koniu.
Po tym krótkim wstępie, wejdziemy w sam środek akcji, w której kawaleria, po raz kolejny, odegrała decydującą rolę i, kosztem własnego poświęcenia, przyczyniła się do zwycięstwa.

o pułku lekkokonnym gwardii Napoleona I przez cały czas od zawiązania pułku aż do końca w roku 1814
Fragmenty
Wspomnienie I
Rok 1807

Poza wojskiem polskiem Księstwa Warszawskiego istnieją już w 1807 r. pułki polskie w służbie cesarskiej: pułk lekko-konny gwardji i legja «polsko-włoska» (reszta Legjonów Dąbrowskiego), która nie znalazła miejsca w etacie wojska narodowego i musiała nadal tułać się w obcej służbie.