Tags: chevauleger | gwardia | kawaleria | Napoleon | szwoleżer | szwoleżerowie

Jerzy Lubomski

I Régiment de cheveau-légers (Polonais) de la Garde Impériale - Pułk Lekkokonnych Gwardii Cesarskiej, jedyna jednostka tego okresu nosząca Polskę w nazwie, powstał w związku z wjazdem Napoleona do Warszawy w 1807. Eskortą  Cesarza była gwardia honorowa złożona z miejscowej szlachty. Ich lojalność oraz postępowanie wywarło na niego taki wpływ, że postanowił utworzyć pułk jazdy i włączyć w skład Gwardii. Pułk składał się z czterech szwadronów oraz sztabu i liczył łącznie 968 ludzi.

Kandydatami mogli być posiadacze ziemscy lub ich synowie w wieku pomiędzy 18 a 40 rokiem życia i musieli na własny koszt zakupić konia, mundur i oporządzenie wg ustalonego wzoru.

Regiment kwaterował w zamku Chantilly niedaleko Paryża, lecz przez większość czasu przebywał w Hiszpanii oraz całej Europie, tam gdzie był Cesarz.

To w czasie pobytu w Hiszpanii Pułk został oficjalnie włączony w poczet Starej Gwardii po wspaniałej szarży w wąwozie Somosierra w wigilię rocznicy bitwy pod Austerlitz.

Wtedy to 3-ci szwadron będący na służbie przy osobie Cesarza dostał rozkaz do szarży na hiszpańskie baterie usadowione w umocnieniach na drodze oraz wsparte piechotą na pobliskich wzgórzach. Polacy niezwłocznie zaatakowali i podczas szarży zdobyli 15 dział przy stracie połowy szwadronu w rannych i zabitych.

Po bitwie pod Wagram w 1809 roku, na krótko przed wysłaniem części Pułku do Hiszpanii, Polacy otrzymali lance, ich broń narodową, którą używali z olbrzymią skutecznością przeciw swym wrogom. W związku z tym, Pułk przemianowano na Szwoleżerów Lansjerów Gwardii Cesarskiej.

Po dołączeniu do Gwardii, pułku holenderskich szwoleżerów, Polacy otrzymali numer 1 przy swej nazwie.

W 1812 został utworzony piąty szwadron  i Pułk liczył ogółem 1500 ludzi niedługo przed wkroczeniem do Rosji. Pułk odznaczył się w czasie tej kampanii pod Smoleńskiem oraz Borodino.

Podczas słynnego odwrotu Polacy odznaczyli się wczesnym rankiem 25 października niedaleko wioski Horodina , gdy osoba Cesarza i jego sztab zostali zaatakowani przez Kozaków.

Część ochrony cesarskiej była pod dowództwem Szefa szwadronu Kozietulskiego.

Kozacy zostali odparci przez Szwoleżerów pod komendą  Porucznika Joachima Hempla oraz Strzelców Gwardii. Podczas starcia ranny w ramię kozacką spisą został Jan Kozietulski, który osobiście osłaniał Cesarza za co został promowany do stopnia Majora.

Podczas odwrotu Polacy, którzy podkuli konie na ostro uratowali około dwustu koni, podczas gdy Szwoleżerowie holenderscy z pułku 2-go zdołali uratować jedynie kilka oficerskich wierzchowców.

W następstwie Kampanii 1812 włączono resztki pułku 3-go do 1-go i wraz z uzupełnieniami na wiosnę 1813 liczył łącznie 7 szwadronów. W grudniu w następstwie przegranej lipskiej bitwy stan Pułku został zredukowany po raz kolejny do czterech szwadronów.

Po abdykacji Cesarza  na wiosnę 1814 roku, w zesłaniu na wyspę Elbę towarzyszył mu jeden szwadron w sile 150 ludzi pod dowództwem pułkownika Jerzmanowskiego z czego jedynie 22 ludzi miało konie. Po powrocie do Francji w 1815 roku szwoleżerowie w związku z początkowym brakiem koni nieśli swe siodła na plecach, do czasu zdobycia wierzchowców.

W 1815 roku Pułk nie mógł zostać utworzony na zasadach na jakich istniał w 1814, ze względu na jego rozwiązanie po abdykacji Cesarza i powrót żołnierzy do kraju. Pojedynczy szwadron złożony z Polaków został włączony do 2-go Pułku Szwoleżerów (holenderskich) i jako najstarszy szwadron miał miejsce na prawym skrzydle Pułku. Szwadron dzielnie walczył podczas wielkich szarży  marszałka Neya na centrum brytyjskich pozycji pod Waterloo. Polacy jako jedyny oddział armii francuskiej uczestniczyli w bitwie w mundurach wielkich (paradnych).

Oddanie Polaków sprawie Cesarza jest niekwestionowane, walczyli o wolność swego kraju i odtworzenie Rzeczpospolitej. Walczyli dla osoby, która zaoferowała im spełnienie ich marzeń wraz z chwałą  i identyfikacją narodową.

Pułk odznaczył się w 45 bitwach i głównych starciach podczas Wojen Napoleońskich.

Najważniejsze daty:

Kampania hiszpańska 1808

14 lipca Medina del Rio Seco
10 październik Burgos
30 listopad Somosierra

Kampania austriacka 1809

22 maja Aspern Essling
6 lipca Wagram

Kampania rosyjska 1812

28 czerwca Wilno
22 lipca Mohylew
16 sierpnia Smoleńsk
7 września Borodino
25 października Małojarosławiec
17 listopad Krasnoje
28 listopad Berezyna

Kampania saska 1813

2 maj Luetzen/Weissenfels
19-21 maj Budziszyn (Bautzen)
22 maj Reichenbach
21 sierpnia Zgorzelec (Goerlitz)
27 sierpnia Drezno
16 września Peterswalde
24 września Hochkirchen/Altenburg
18-19 październik Lipsk
30-31 październik Hanau
30 październik Nieder-Isingheim

Kampania francuska 1814

27 stycznia St.Dizier
29 stycznia Brienne le Aube
1-2 luty La Rothiere
10 i 14 luty Chaumpaubert
10 luty Montmirail
12 luty Chateau Thierry
14 luty Vauchamps
14 luty Villeneuve
18 luty Montreau
24 luty Troyes
3 marca Rocourt
4 marca Braisne
5 marca Berry sur Aube
7 marca Craonne
8 marca Laon
13 marca Reims
18 marca Fere Champenoise
20-21 marca Arcis sur Aube
23 marca Vitry
26 marca St. Dizier
29 marca Bourget
30 marca Paris

Kampania belgijska 1815

16 czerwca Quatre Bras
18 czerwca Waterloo

Tłumaczenie z angielskiego: Bartek Przybylski

Share Link: